Zes ontwerpregels en tien ORRI-principes, gelezen op vier niveaus.

i. Wat het omvat

SYFERS beschrijft de condities waaronder een regeneratief Lab op de lange duur bij elkaar blijft: hoe het besluit, hoe waarde rondgaat, hoe het groeit, hoe het leert, en hoe het samenwerkt met overheid, onderzoek en bedrijfsleven. Het benoemt er zestien. Zes zijn ontwerpregels ontleend aan hoe levende systemen werken, uitgewerkt in Heal the System (april 2026). Tien zijn de ORRI-principes zoals REINFORCING ze definieert, een Horizon Europe-project over verantwoord onderzoek en innovatie (subsidieovereenkomst 101094435).

De condities bestrijken drie gebieden: ecologisch herstel, sociaal en relationeel bestuur, en economische en lerende activiteiten. De fysieke staat van een terrein (waterzekerheid, bodemopbouwend vermogen, grondbezit) hoort niet bij de zestien. Die hoort in een aparte terreinbeoordeling met gemeten drempels.

ii. Zes ontwerpregels

Elke regel heeft één regel tekst die zegt wat hij vraagt. Drie zijn gemarkeerd als structureel: een laag niveau op één ervan bedreigt het hele Lab, hoe sterk het elders ook is, en een hoog totaal maakt dat niet goed.

• Diversiteit eerst. Elk element vervult meerdere functies.
• Circulatie boven ophoping. Structureel. Waarde die stopt met bewegen doodt het systeem.
• Successie, geen oplegging. Bouw de voorwaarden voor de volgende fase.
• Bodem voor oogst. Investeer in relaties vóór productiviteit.
• Feedback boven controle. Structureel. Conflict is informatie. Documentatie is geheugen.
• Schaal volgt ritme. Structureel. Groei voorbij de integratiecapaciteit is geen groei.

iii. Tien ORRI-principes

De tien principes worden gebruikt zoals REINFORCING ze definieert. Elk verwijst naar een map in de SYFERS-repository waar een Lab zijn bewijs bewaart; Inclusief bestuur verwijst bijvoorbeeld naar 01-governance. Drie zijn gemarkeerd als structureel.

• Inclusief bestuur. Structureel. Een proces op basis van consent in gebruik, vastgelegde besluiten, een visie die is opgeschreven en gedeeld.
• Maatschappelijke doelen. Ecologische, sociale en economische doelen benoemd en in de praktijk nagestreefd.
• Multi-stakeholder (quadruple helix). Relaties over de vier helices: overheid, kennis, ondernemen en maatschappelijk middenveld.
• Anticipatie en reflexiviteit. Regelmatige, vastgelegde reflectie die latere besluiten verandert.
• Markttekorten aanpakken. Structureel. Een economisch model met meerdere inkomstenbronnen, niet afhankelijk van één bron of van subsidie.
• Representatie verbreden. Een vastgelegde weg naar binnen voor nieuwe mensen, en bewuste aandacht voor wie vertegenwoordigd is.
• Monitoring en verantwoording. Structureel. Vastgestelde indicatoren, gemeten in een vast ritme, door een aangewezen persoon, in een vaste vorm.
• Experimentele aanpak. Bewuste proeven, geobserveerd, bijgesteld en vastgelegd.
• Ethiek en integriteit. Fouten worden vastgelegd en de lessen worden openlijk getrokken.
• Wetenschapseducatie en burgerschap. Wat het Lab leert, wordt onderwezen en gedeeld buiten het Lab.

iv. Vier niveaus

Elke conditie wordt gelezen op dezelfde vier niveaus, en elk niveau is per conditie uitgeschreven. Een niveau is een herkenbare fase, geen cijfer. De condities beschrijven volwassenheid, geen toelatingseis: van een nieuw Lab wordt niet verwacht dat het ergens ingebed is, wel dat het weet waar het staat en zijn zwakke plekken benoemt.

• Afwezig (0). Niet aanwezig, of bewust vermeden.
• Ontluikend (1). Aanwezig, maar ad hoc, informeel, wisselend en niet vastgelegd.
• Gevestigd (2). Vastgelegd, in praktijk gebracht en gebruikt wanneer nodig.
• Ingebed (3). Routine, reflexief en zelfcorrigerend; deel van hoe het Lab werkt.

v. Hoe een Lab het gebruikt

Een Lab plaatst zich op de zestien condities in compass, het zelfevaluatie-instrument van de federation. De plaatsingen zijn zelfrapportage. Ze betekenen van Lab tot Lab en van jaar tot jaar hetzelfde omdat iedereen met dezelfde definities werkt, niet omdat iemand ze van buitenaf controleert. Waar meer zekerheid nodig is, kan een plaatsing aan bewijs worden gekoppeld: een link naar de bijbehorende map in de repository.

De records achter de plaatsingen staan in de andere instrumenten: chart bevat vergaderingen, voorstellen en beplantingen, lens archiveert binnenkomende documenten, en rrl documenteert hoe mensen op een stuk land wonen. Wat een Lab besluit te publiceren, komt in de openbare repository op github.com/syntrociety/SYFERS, geordend in tien mappen, van 01-governance tot 10-orri-compliance.

vi. Wat het niet doet

SYFERS certificeert niets, en niemand kent niveaus toe. Geen totaal zet het ene Lab boven het andere, en een hoog niveau op één conditie heft een zwakke structurele conditie niet op. Een Lab dat zijn plaatsingen publiceert, beweert niet duurzaam te zijn; het laat zien hoe het zijn eigen praktijk leest, in termen die een lezer aan de repository kan toetsen.

vii. Versies en wijzigingen

SYFERS wordt onderhouden door de federation Syntrociety. Versie 1.0 is van juni 2026. De structurele markeringen zijn een eerste voorstel en kunnen worden bijgesteld. Voorstellen voor wijzigingen gaan als pull request naar de repository op GitHub; CONTRIBUTING.md legt daar uit hoe.